Czym jest uzależnienie od gier wideo?

Uzależnienie od gier wideo, znane również jako “gaming disorder”, to nowe rozpoznanie wprowadzone do Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-11. Nie jest to jedynie zamiłowanie do wirtualnych światów, ale poważne zaburzenie charakteryzujące się utratą kontroli nad graniem, które prowadzi do znaczących negatywnych konsekwencji w życiu osobistym, społecznym i zawodowym. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) definiuje je jako wzorzec zachowań związanych z graniem w gry wideo, który może przybierać formę ciągłą lub epizodyczną. Kluczowe jest to, że problem ten zaczyna dominować nad innymi zainteresowaniami i codziennymi aktywnościami, mimo świadomości jego szkodliwości.

Kryteria diagnostyczne gaming disorder

Aby zdiagnozować uzależnienie od gier wideo, muszą być spełnione określone kryteria. Przede wszystkim, utrata kontroli nad czasem poświęcanym na grę jest kluczowa – osoba gra dłużej niż zamierzała, ma trudności z przerwaniem gry lub ograniczeniem jej. Następnie pojawia się rosnący priorytet dla gier, co oznacza, że gry stają się ważniejsze niż inne życiowe zainteresowania, obowiązki czy relacje. Wreszcie, kontynuowanie lub eskalacja grania pomimo negatywnych konsekwencji jest istotnym wskaźnikiem. Te negatywne skutki mogą dotyczyć zdrowia fizycznego i psychicznego, relacji interpersonalnych, edukacji czy kariery zawodowej.

Uzależnienie od gier wideo (Gaming disorder – w ICD-11): objawy

Objawy uzależnienia od gier wideo mogą być różnorodne i manifestować się na wielu płaszczyznach. Osoby uzależnione często doświadczają drażliwości, lęku lub smutku, gdy nie mogą grać. Mogą zaniedbywać podstawowe potrzeby, takie jak higiena osobista, sen czy odżywianie, aby poświęcić więcej czasu na wirtualną rozrywkę. W sferze społecznej obserwuje się izolację od rodziny i przyjaciół, a także unikanie aktywności, które kiedyś sprawiały przyjemność. W sferze edukacyjnej lub zawodowej może pojawić się spadek wyników, absencje lub utrata pracy. Często występuje również kłamstwo dotyczące ilości czasu spędzanego na graniu oraz próby ukrywania swojego nałogu.

Wpływ na zdrowie psychiczne i fizyczne

Konsekwencje gaming disorder dla zdrowia są znaczące. Długotrwałe siedzenie przed ekranem może prowadzić do problemów ze wzrokiem, bólów pleców i karku, a także do zaburzeń snu. W sferze psychicznej, uzależnienie od gier wideo często wiąże się z depresją, lękiem i obniżonym poczuciem własnej wartości. Wirtualne środowisko, które początkowo miało być ucieczką, staje się źródłem chronicznego stresu. Utrata kontaktu z rzeczywistością i pogarszające się relacje z bliskimi potęgują poczucie osamotnienia i beznadziei, tworząc błędne koło.

Różnice między pasją a uzależnieniem

Ważne jest, aby odróżnić zdrowe hobby, jakim jest granie w gry wideo, od uzależnienia. Pasja do gier charakteryzuje się świadomym i kontrolowanym spędzaniem czasu, który nie zakłóca innych aspektów życia. Osoba grająca z pasją potrafi cieszyć się grą, ale jednocześnie potrafi odłożyć kontroler, gdy nadejdzie czas na pracę, naukę czy spotkanie z przyjaciółmi. Uzależnienie natomiast to stan, w którym gra staje się przymusem, a próby ograniczenia czasu poświęcanego na nią kończą się niepowodzeniem i negatywnymi emocjami. Kluczowa jest tu utrata kontroli i dominacja gry nad życiem.

Kto jest najbardziej narażony na uzależnienie?

Czynniki ryzyka uzależnienia od gier wideo są złożone i mogą obejmować predyspozycje psychologiczne, środowiskowe i społeczne. Osoby zmagające się z problemami emocjonalnymi, niską samooceną, trudnościami w nawiązywaniu relacji czy doświadczeniem traumy mogą być bardziej podatne na szukanie ucieczki w wirtualnym świecie. Dostępność gier, zwłaszcza tych online, które oferują ciągłe wzmocnienia i interakcję społeczną, również odgrywa rolę. Wiek również ma znaczenie – młodzież i młodzi dorośli są grupą szczególnie narażoną, ze względu na rozwijający się mózg i większą podatność na impulsywne zachowania.

Leczenie i wsparcie dla osób uzależnionych

Leczenie uzależnienia od gier wideo opiera się na interwencji psychologicznej. Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) jest często stosowana, pomagając pacjentom zrozumieć mechanizmy uzależnienia, zidentyfikować wyzwalacze i nauczyć się zdrowych strategii radzenia sobie z emocjami. Terapia indywidualna i grupowa mogą być bardzo pomocne, zapewniając wsparcie i poczucie wspólnoty. Ważne jest również zaangażowanie rodziny i bliskich, którzy mogą stanowić kluczowe wsparcie w procesie zdrowienia. Czasem konieczne może być również leczenie współistniejących zaburzeń psychicznych.

Jak zapobiegać uzależnieniu od gier?

Zapobieganie uzależnieniu od gier wideo polega na edukacji i promowaniu zdrowych nawyków. Ważne jest ustalanie limitów czasowych na granie i przestrzeganie ich. Równoważenie czasu spędzanego przed ekranem z innymi aktywnościami, takimi jak sport, rozwijanie zainteresowań, spotkania z przyjaciółmi i spędzanie czasu na świeżym powietrzu, jest kluczowe. Rodzice powinni rozmawiać ze swoimi dziećmi o ryzyku związanym z nadmiernym graniem i wspólnie ustalać zasady. Świadomość własnych emocji i umiejętność radzenia sobie z nimi w zdrowy sposób to również ważny element profilaktyki.